0%

De verdwijnende cultuur van de Inuit

Leven op Groenland

5

De wereld verandert. De opwarming van de aarde zorgt ervoor dat op sommige plekken het oude vertrouwde traditionele leven in rap tempo in gevaar komt. Op Groenland ging fotograaf Mirthe van den Berg op expeditie om de verdwijnende cultuur van de Inuit vast te leggen.

Beeld & tekst: Mirthe van den Berg

Een jager sleept zijn vangst, een zeehond, achter zich aan.

Het kleine propellorvliegtuigje daalt met luid gezoem op de landingsbaan van ijs. De witte wereld die de hele horizon domineert ademt een serene rust uit en geeft op het eerste gezicht niets prijs over de veranderende levens van haar bewoners. Een zonderlinge Inuit jager uit Kulusuk keert na de zeehondenjacht, met gevaar voor eigen leven, terug naar zijn dorp. De veranderende temperaturen zorgen ervoor dat deze witte wereld steeds kleiner wordt en instabiel ijs maakt de jacht voor dit traditionele volk vol nieuwe risico’s. Toen deze jager nog een kleine jongen was en toekeek hoe zijn vader op jacht ging lag de gemiddelde temperatuur rond de -28 graden Celsius. Tegenwoordig moet hij zijn werk zien te doen met wisselende temperaturen van soms maar -2 graden Celsius. Het ijs smelt, wordt onbetrouwbaar en de jagers moeten op andere manieren hun tradities voortzetten. Ondanks de risico’s blijven de jagers op pad gaan.

De naam Groenland was een oude marketing truc om kolonisten te trekken.

In Groenland bepaalt de natuur het ritme van het dagelijkse leven. Kulusuk is een klein gehucht in het oosten van Groenland waar zo’n driehonderd inwoners afhankelijk zijn van hun omgeving. De bergachtige eilanden worden omringd door meren vol ijs en zijn het décor van visserij en de jacht. De bergrug van de gitzwarte Qualorujoorneq is hier en daar met dikke pakken sneeuw bedekt en domineert met zijn 676 meter hoogte de aanblik van het gebied. In de wintermaanden moeten de dorpsbewoners het doen met vier uur daglicht, voordat de witte wereld weer donker kleurt. Het leven verplaatst zich dan weer terug naar binnen in de verweerde houten huizen die verwarmd worden door een eenvoudige houtkachel, waarnaast de gevangen zeehond gevild wordt en zijn organen in een leeg chocoladeblik verdwijnen.

Inuit kinderen in kleurrijke kleding.

Nog voordat het eerste morgenlicht aanbreekt, speelt er zich in de huizen van Kulusuk al een heel ochtendritueel af. Baby’s en kinderen worden eerst verschoond en op de wc gezet, om vervolgens in een dikke laag kleding gehesen te worden. Onderbroeken, leggings, broeken en een skipak zijn geen overbodige luxe in de wintertijd. Over de handschoenen gaat nog een paar handschoenen en aan de voeten dragen ze sneeuwlaarzen die bijna nog zwaarder dan zijzelf zijn. De bontgekleurde kinderen vormen een vrolijke aanblik in de witte straten en buitenlandse bezoekers van het dorp worden in polonaise langs de huizen gevolgd. Ze zijn met name trots op hun kleine supermarkt waar ze graag uitleggen dat vruchtensap iets is om te drinken, koekjes zijn om te eten en wc-papier… Dat levert gegiechel op.

Het huis van de oude Inuit-jager Nanda.

Het huis van de oude Inuit-jager Nanda.

De oude Inuit-jager Nanda woont aan de rand van het ijsmeer. Al peinzend kijkt hij vanachter het vuile glazen raam naar de veranderende wereld die hij met weemoed laat gaan. “Jagen, jagen”, met zijn verweerde handen beeld hij uit hoe hij al ontelbare keren een zeehond heeft neergestoken. Een beroep wat door nog een select groepje dorpsbewoners uitgevoerd wordt. De rest van de bevolking is voor hun inkomen vooral afhankelijk van het enige vliegveldje dat in de buurt ligt en de visserij. Zijn huis staat op de kliffen en het is een hele onderneming om daar te komen. De traptreden zijn bedekt onder een laag ijs en het is bewonderenswaardig om te zien dat een van de oudste bewoners van de regio elke dag nog de zware klim van zijn huis naar het dorp maakt.

Oude foto's van de Inuit.

Oude foto’s van de Inuit.

Een veranderend klimaat leidt onvermijdelijk ook tot grote culturele aanpassingen. Nanda laat een stapeltje foto’s zien van slechts een paar jaar oud, waarop beelden te zien zijn die inmiddels uit het straatbeeld verdwenen zijn. Aan de kastdeur hangt als een dierbare herinnering de zware zelfgemaakte bontjas waar vroeger iedereen in rondliep, maar die nu ingeruild wordt voor een modern skipak. Ook de authentieke hondensledes worden steeds vaker vervangen door snowmobiles en helikopters, omdat het te gevaarlijk is geworden om per voet of met de slee het smeltende ijs op te gaan. ’s Avonds bij het haardvuur wordt er niet langer een bontjas in elkaar gezet, maar kijkt het hele gezin naar hun gloednieuwe breedbeeld tv.

Kinderen staren uit het raam.

Kinderen staren uit het raam.

Kinderen kijken vanuit hun warme huizen naar de veranderende wereld om hen heen. Alleen buitenspelen, zoals ze altijd gewend waren, kan inmiddels bijna niet meer. De opwarming van het leefgebied betekent dat zoiets eenvoudigs als buitenspelen een gevaar vormt voor kinderen. Alleen onder toezicht van een volwassene mogen ze de steeds verder smeltende sneeuw in. Onbetrouwbaar ijs en verschuivende sneeuwhopen zijn voor hen een echte spelbreker.

Jagers maken zich klaar om op jacht te gaan.

Jagers maken zich klaar om op jacht te gaan.

Een groep jagers maakt de hondensledes klaar voor vertrek. Ondanks dat de temperaturen erg hoog liggen voor de wintertijd, wagen ze de gok om op de ouderwetse manier het ijs op te gaan. Zeehondenvlees is niet langer de belangrijkste bron van inkomsten voor de Inuit, maar wordt nog steeds ontvangen als een bijzondere lekkernij waar de hele familie blij naar uitkijkt. Blijft het meerdere dagen zo warm, dan zal de groep toch moeten kiezen voor de snowmobile die veel sneller over het ijs raast en daarmee een stuk minder risicovol is.

Kleurrijke traditionele huizen.

Kleurrijke traditionele huizen.

Kleurige identieke huisjes staan zij aan zij in het dorp Tasiilaq. Met ruim tweeduizend inwoners is dit de drukst bewoonde community aan de oostkust van Groenland en dat aantal groeit nog elk jaar. Reizen naar omliggende nederzettingen kan alleen per boot of helikopter, want wegen buiten het centrum zijn er niet. Schuifelend door de spiegelgladde straten biedt het dorp een sprookjesachtige aanblik. De natte was hangt aan gebogen lijnen te drogen onder een verse laag sneeuw en kraakt wanneer de vrouw des huizes de bevroren stoffen van de lijn haalt. Een tafereel dat vroeger ook overal in Nederland te zien was. Het leven op zo’n honderd kilometer van de noordpoolcirkel vandaan is soms zwaar, met piteraqs die in de wintermaanden soms rondrazen. In het verleden heeft deze noordwesterstorm met orkaankracht zelfs bijna het hele dorp weggevaagd.

Expeditie leden moeten soms ook gered worden.

Expeditie leden moeten soms ook gered worden.

Om zelf te ervaren hoe het is om te leven als de oude Inuit, besluit ons expeditieteamlid Carlos het dorp te verlaten en de bergen in te trekken. Zonder eten, tent en andere luxe middelen wordt hij per helikopter gedropt om de extreme kou, het onherbergzame landschap en de ijsberen te trotseren. Een satelliettelefoon is zijn enige contact met de bewoonde wereld, een modern hulpmiddel waar de Inuit nooit gebruik van hebben kunnen maken. Al snel wordt duidelijk welke gevaren het veranderende klimaat met zich meebrengt. Carlos is verdwaald en kan geen contact meer maken met de basis.Voordat de nacht invalt probeert het reddingsteam hem te bereiken per hondenslee zoals ze dat generaties lang gedaan hebben, maar door de opwarming van het gebied zakken ze zelf door het ijs. Rondom de dreigende bergen zwelt een beginnende sneeuwstorm aan, de korte dag loopt al ten einde en ook de hongerige ijsberen zitten niet stil. Dankzij moderne apparatuur wordt Carlos uiteindelijk gevonden en wordt het reddingsteam zelf ook gered.

Zonder aanpassing geen leven op Groenland.

Zonder aanpassing geen leven op Groenland.

Het expeditieteam is weer veilig terug in Kulusuk. De machtige natuur is de krachtmeting aangegaan, heeft gewonnen en heeft respect en bewondering afgedwongen. Wat de Inuit al wist is ons ook nog een keer duidelijk geworden: de natuur bepaalt, de mens past zich aan. Zonder aanpassing, geen leven.

Lees meer reisverhalen op Wideoyster.nl

 

Ga met ons mee op reis
Wil je de mooiste reisverhalen ontvangen van de beste reisjournalisten -en fotografen? Schrijf je dan nu in.