0%

Karlskrona, de Zweedse parel in de kroon

3

Het is maar een klein stadje dat Karlskrona, gelegen in de provincie Blekinge in Zuid-Zweden. Maar wat een rijk verleden. Een verhaal over een bedachte stad die de kroon moest worden van het Zweedse rijk.

Tekst & beeld: Marco Barneveld

Een malse zomerbui trommelt tegen de buitenkant van onze tent. Ergens langs de grillige kust van de Oostzee, op een van de vele inhammetjes die de omgeving van Karlskrona rijk is, hebben we onze eigen camping gemaakt, dat mag overal in Zweden. Na een dag vol fikkie stoken en zwemmen terwijl de zwanen ons van een afstandje in de gaten hielden, schuilen we nu even voor dit buitje. We kiezen Monty Python and The Holy Grail. De begintonen klinken uit de speakers. Op de ondertiteling lezen we ineens: “Waarom zou je dit jaar niet naar Zweden gaan? Met zijn prachtige meren en geweldige telefoonsysteem…” Niet even later wordt de ondertitelaar ontslagen, maar wat een grappig toeval. Even later is de bui voorbij en moet er hout gesprokkeld worden, hout dat bij het nog smeulende kampvuur kan drogen om daarna als brandstof te dienen. De steaks warmen niet uit zichzelf op.

Vuur stoken mag. Maar wees wel verstandig en veilig.

Vuur stoken mag. Maar wees wel verstandig en veilig.

Karlskrona is een stad in de provincie Blekinge, Zweden, in de archipel van Blekinge. Het heeft 61 140 inwoners en 21,14 km² of 2114 ha gebied. Opgericht in 1680 door Karel XI als een marinebasis, is het bekend als de barokke stad van Zweden. De marine-faciliteit werd in 1998 uitgeroepen door de UNESCO World Heritage Site. Karlskrona betekent de kroon van Karel, ter ere van de koning van Zweden.

En wat een ontdekking is het stadje. Gelegen op een schiereiland is het omgeven door honderden kleine eilandjes, met inhammen en veel gladde rotspartijen. De natuur rondom de stad is prachtig rustiek en zacht. En alhoewel het lange tijd een slaperig provinciestadje was, is het nu in hoog tempo hip aan het worden. Met dank aan een vooruitstrevende universiteit en het hippe Hyper Island, een progressieve business school.

Karlskrona is een compleet bedachte stad. De stad werd gesticht in 1680 tijdens het bewind van Karel XI. Het werd opgericht als een marinebasis, met het oog op de Zweedse zeemacht in de regio te versterken. De Zweden hadden grootse aspiraties nadat ze de Denen van het vasteland hadden afgeschopt. Zweden was een grote natie: Estland, Letland, Finland en het noorden van Duitsland behoorden tot hun grondgebied. Om dit groot gebied te controleren was een sterke marine nodig.

Stumholmen, 300 jaar een gesloten militair gebied.

Stumholmen, 300 jaar een gesloten militair gebied.

Stockholm was uiteraard de hoofdstad maar de haven van Stockholm was voor de marine niet heel handig aangezien hij voor een groot deel van het jaar dichtgevroren was. Vandaar dat het oog van de admiraliteit viel op de plek waar nu Karlskrona ligt. Omdat de plek omgeven is door vele eilanden is het goed te verdedigen bij een aanval en met winters die veel zachter waren dan die van het meer in het Noorden gelegen Stockholm, was het de perfecte uitvalsbasis voor de Zweedse marine. En dus bouwde men een nieuwe stad met een Oorlogshaven.

Inspiratie voor de nieuwe marinebasis kwam uit Italië en Frankrijk. Men ging bouwen in overwegend barokke stijl met brede straten en monumentale gebouwen. De marine had schepen nodig en kleding en wat al nog niet meer. Van heinde en verre kwamen er mensen naar dit nieuwe bolwerk van economische voorspoed en de stad groeide als kool. In 1711, was de werf de grootste industriële werkgever in Zweden. De oudste pier, genaamd Polhem dock, is nog steeds in gebruik en is vernoemd naar de wetenschapper Christopher Polhem.

Het trainigsschip dat afgemeerd ligt bij het Marinmuseum.

Het trainingsschip dat afgemeerd ligt bij het Marinmuseum.

Tijdens het bewind van Karel XII was Zweden uitgegroeid tot de meest dominante militaire macht in het Oostzeegebied. Karlskrona had een zeer strategische positie. De stad groeide snel, en in 1750 en had ongeveer 10.000 inwoners, een van de grootste steden in het koninkrijk. In de 19e eeuw was het gedaan met de groei. Zweden raakte haar macht in de regio langzamerhand kwijt omdat men lang bleef vasthouden aan zeilschepen. Rusland nam het stokje over in het gebied.

Maar, alle inspanningen van de koningen van Zweden brachten wel prachtige gebouwen met zich mee. De marinestad Karlskrona is Unesco werelderfgoed, niet alleen de stad zelf, maar ook de vestingen, de marinebasis, de haven en alle installaties in de omgeving die bijdroegen tot de verdediging en werking van de marinebasis. Je kan er uren rondlopen en je verbeelden wat een drukte het vroeger geweest moet zijn.

Nu is het een heerlijk traag en loom stadje. We wandelen naar Stumholmen. Dit was gedurende 300 jaar een gesloten militair gebied, maar is sinds enkele jaren gewoon open voor iedereen. De tijd lijkt er stil gestaan te hebben. Op dit eiland staat alles in het teken van de marine met een tiental gebouwen, die allemaal iets met de marine te maken hadden zoals het Desinfektionshuset, Kronobageriet, Båtsmanskasernen, Flyghangarna.

Het water rondom Karlskrona is prachtig om te zeilen,

Het water rondom Karlskrona is prachtig om te zeilen.

Grote attractie is het Marinmuseum. Hier wordt de geschiedenis van de Zweedse marine uitgelegd. Er is een grote collectie van houten figuren die vooraan op schepen stonden. Maar ook kun je er onder de zee doorlopen, in een gang die doet denken aan een onderzeeër. Daar staan er trouwens ook twee van. Een van de eerste onderzeeërs die de Zweden ooit bouwden en een enorme onderzeeër die tot voor kort dienstdeed.

De torpedo’s liggen nog klaar

De torpedo’s liggen nog klaar, al zijn de ladingen er hopelijk uit. We lopen door de Neptun, ooit de trots van de Zweedse marine. Uit de tijd dat de Russen en de Zweden elkaar nauwlettend in de gaten hielden vanonder het water. Kruip door, sluip door gaat het. Je kan je goed inbeelden hoe de manschappen in deze stalen doodskisten leefden. Met tientallen manschappen op maar een paar vierkante meter voor wekenlang onder de zee. Zonder ruimte om je kont te keren en nul privacy. Om nog maar niet te spreken van de stank die ongetwijfeld zo dik was dat je het kon snijden. Het moet de levende hel geweest zijn.

Persoonlijk word ik na vijf minuten al claustrofobisch. Rap eruit. Buiten het museum liggen nog enkele schepen die je kunt bezichtigen. Voor kids is dit een uitstekend dagje uit, trouwens, voor volwassen ook.

Kunst in de galerie van Skärva Gård.

Kunst in de galerie van Skärva Gård.

In het eeuwenoude hout van het badhuisje staan temperaturen gekrast. Temperaturen van het water van de Oostzee. In 1898. Op 9 juni was het water 20 graden, lezen we. En in 1918 was het water 19 graden op 12 juni. Hoe koud, of warm, het nu is, schatten we in met een teen.

Het badhuisje staat op het landgoed Skärva Gård. Een idyllische plek waar kunstenaars en andersdenkenden samen komen. Je vindt er een eco-winkel en verschillende galerie ruimtes met kunst. Maar het meest mooie van Skärva Gård is de omgeving. Een gemixte wildernis met open velden, loofbomen en prachtige vergezichten terwijl het toch intiem blijft. En ook hier vind je installaties van kunstenaars.

De watertemperaturen in 1898.

De watertemperaturen in 1898.

Bij onze eigen inham is het vuur inmiddels uitgeraasd. Maar dat is precies wat we wilden. De gloeiende kolen zijn heet. De rib-eye kan erop. Dat dit een plek is waar eeuwen geleden de lijders aan de pest naar toe werden gestuurd om te sterven en waar ter dood veroordeelden hun laatste aardse wandeling maakten, daar is nu niets meer van te merken. Het water kabbelt zoals het toen waarschijnlijk ook kabbelde. Twee zwanen drijven achteloos langs. Het water glinstert goud in het avondlicht. “Waarom zou je dit jaar niet naar Zweden gaan? Met zijn prachtige meren en geweldige telefoonsysteem…”

Lees meer reisverhalen op Wideoyster.

 

 

 

 

Ga met ons mee op reis
Wil je de mooiste reisverhalen ontvangen van de beste reisjournalisten -en fotografen? Schrijf je dan nu in.